Wat zijn dendritische cellen?
Dendritische cellen behoren tot de belangrijkste antigeenpresenterende cellen van het immuunsysteem. Ze nemen antigenen en bestanddelen van veranderde cellen op, verwerken deze en presenteren kenmerkende structuren aan T-cellen via MHC-moleculen.
Zo vormen zij een functionele verbinding tussen vroege immuunherkenning en een gerichte adaptieve immuunrespons. Alleen de opname van een antigeen is niet doorslaggevend; ook de rijpingsstatus van de dendritische cel, co-stimulatie en de omringende immunologische omgeving zijn belangrijk.
Antigeenopname
Dendritische cellen nemen eiwitten, celbestanddelen en tumorgerelateerde antigeenstructuren op.
Verwerking
Het opgenomen materiaal wordt verwerkt en voorbereid voor antigeenpresentatie.
T-Cell Activation
Antigeenpresentatie en co-stimulerende signalen kunnen een specifieke T-celrespons ondersteunen.
Nobelprijs 2011
Ralph M. Steinman received one half of the Nobelprijs 2011 in Physiology or Medicine for his discovery of the dendritic cell and its role in adaptive immunity. This discovery provided an important foundation for modern vaccine and immunotherapy concepts.
Wat houdt dendritische-celtherapie in?
Bij patiëntspecifieke dendritische-celtherapie worden geschikte uitgangscellen verzameld en onder gecontroleerde laboratoriumomstandigheden ontwikkeld tot dendritische cellen. Vervolgens worden ze blootgesteld aan de beoogde tumorgerelateerde antigeenbron, gerijpt, op kwaliteit gecontroleerd en na vrijgave toegediend.
De specifieke procedure kan variëren afhankelijk van het uitgangsmateriaal, de antigeenbron, het rijpingsprotocol, het tumortype, het ziektestadium en begeleidende behandelingen. Daarom is individuele medische en laboratoriumspecifieke planning noodzakelijk.
Productie in een GMP-laboratorium
De productie vindt plaats volgens een gedocumenteerde en gecontroleerde procedure. Productspecifieke verwerkingsstappen en vrijgavecriteria worden vastgesteld door het verantwoordelijke laboratorium.
Initiële medische beoordeling
Beoordeling van de diagnose, algemene toestand, bloedbeeld, huidige behandelingen, infecties, orgaanfunctie en mogelijke uitsluitingscriteria.
Blood Collection
Verzameling van het benodigde uitgangsmateriaal volgens een afgesproken bloedafname- en transportplan.
Cell Verwerking
Isolatie of verrijking van geschikte mononucleaire cellen en monocyten.
Differentiatie
Differentiatie of suitable precursor cells into dendritic cells under defined culture conditions.
Antigen Loading
Blootstelling aan de beoogde tumorgerelateerde antigeenbron, bijvoorbeeld tumormateriaal, peptiden, eiwitten of op RNA gebaseerde informatie.
Rijping
Ontwikkeling van een functioneel profiel dat bedoeld is om antigeenpresentatie, migratie en T-celstimulatie te ondersteunen.
Kwaliteitscontrole
Productspecifieke controles, waaronder celaantal, levensvatbaarheid, identiteit, zuiverheid en microbiologische veiligheid.
Vrijgave
Gedocumenteerde vrijgave, voorbereiding voor toediening en gecontroleerde overdracht aan de behandelende instelling.
Toedieningsschema
In een vaak gebruikt schema worden aanvankelijk vier toedieningen gepland met intervallen van ongeveer één maand. Afhankelijk van het tumortype, het ziekteverloop, het studieprotocol en de medische beoordeling kan het schema worden uitgebreid. Voor sommige tumoraandoeningen, zoals glioblastoom, zijn in studies ook langere reeksen van toedieningen beschreven.
- Na vrijgave door het laboratorium worden de geplande doses onder gecontroleerde omstandigheden in bevroren toestand geleverd.
- De eerste dosis wordt vóór toediening ontdooid volgens de instructies van het laboratorium.
- De overige doses worden direct na ontvangst bevroren opgeslagen onder de door het laboratorium voorgeschreven temperatuuromstandigheden.
- Vóór elke geplande toediening wordt de betreffende dosis ontdooid volgens de instructies van het laboratorium.
- Batch, opslagcondities, ontdooitijd, toediening en eventuele reacties worden door het medisch personeel gedocumenteerd.
Behandelduur en follow-up
Een individueel behandeltraject kan ongeveer vijf tot zes maanden duren. Het aantal en de intervallen van de toedieningen zijn afhankelijk van de tumoraandoening, bloedwaarden, behandelingsdynamiek en het totale medische plan.
Immuunstatuscontrole
Een meting vóór de behandeling beschrijft de immunologische uitgangssituatie. Een tweede meting maakt gestructureerde follow-up mogelijk.
Meer informatie over de immuunstatus →Tumortelling en tumordynamiek
Metingen bij aanvang, tussentijds en aan het einde maken een dynamische beoordeling mogelijk in plaats van te vertrouwen op één geïsoleerde waarde.
Meer informatie over tumordynamiek →Wat gebeurt er bij ongunstige bloedwaarden?
Als het bloedbeeld, de verdeling van immuuncellen, de infectiestatus of de orgaanfunctie geen geschikte voorwaarden bieden voor celverzameling, kan de bloedafname worden uitgesteld. Eerst worden mogelijke oorzaken beoordeeld, zoals recente chemotherapie, behandeling met steroïden, infectie, ontsteking of een tekorttoestand.
Na medische stabilisatie kunnen het bloedbeeld en, indien van toepassing, de immuunstatus opnieuw worden beoordeeld. Ondersteunende infusie- of injectiemaatregelen mogen alleen na een individuele medische beoordeling worden toegepast.
Overall conceptMogelijke combinatietherapieën
Dendritische-celtherapie wordt vaak beschouwd als onderdeel van een multimodaal behandelconcept en niet als een op zichzelf staande behandeling. De geschiktheid van een combinatie hangt sterk af van tumortype, stadium, biomarkers, ziektedynamiek en reeds lopende behandelingen.
| Behandelmaatregel | Mogelijke relatie met DCT | Belangrijke beoordelingspunten |
|---|---|---|
| Chirurgie | Vermindering van de tumormassa en mogelijke verkrijging van tumormateriaal. | Wondgenezing, timing, pathologie en antigeenbron. |
| Chemotherapie | Afbraak van tumorcellen kan de afgifte van antigenen beïnvloeden; tegelijkertijd kunnen relevante immuuncelwaarden tijdelijk dalen. | Blood count, monocytes, lymphocytes, cycle interval and infection. |
| Radiotherapie | Lokale celschade kan immunologische signalen en antigeenafgifte veranderen. | Radiation field, dose, inflammatory response and sequence. |
| Checkpoint Inhibitors | Geactiveerde T-cellen en vermindering van remmende signalen kunnen elkaar mogelijk aanvullen. | Autoimmune risks, organ values, approved indication and timing. |
| Hormone and targeted therapy | Tumorcontrole kan worden gecombineerd met een aanvullende immunologische strategie. | Agent, biomarkers, adverse effects and treatment outcome. |
| Hyperthermie en andere benaderingen | Cellulaire stress en immunologische veranderingen worden onderzocht als mogelijke aanvullende mechanismen. | Tumortype, procedure, cardiovasculaire belasting en wetenschappelijke onderbouwing. |
Algemene studies en onderzoek
Studies naar dendritische-celprocedures verschillen aanzienlijk wat betreft celproduct, antigeenbron, rijping, toedieningsweg, tumortype en klinisch eindpunt. Resultaten van één specifieke procedure kunnen daarom niet automatisch op andere producten worden toegepast.
NCI: Cancer Treatment Vaccines
Open official NCI information →NCI: Therapeutic autologous dendritic cells
Open clinical trials →Trial watch: anticancer vaccination with dendritic cells
Open PubMed →The role of dendritic cells in cancer immunity
Open PubMed →Voor welke tumortypen kan een beoordeling worden uitgevoerd?
Een gestructureerde beoordeling kan onder meer worden uitgevoerd bij glioblastoom, longkanker, borstkanker, colorectale kanker, prostaatkanker, alvleesklierkanker, melanoom, eierstokkanker, maagkanker en blaaskanker. De beoordeling verschilt wezenlijk afhankelijk van het tumortype, het ziektestadium en eerdere behandelingen.